Park Etnograficzny nad Węgorapą

Park Etnograficzny
nad Węgorapą

Głównym powodem istnienia Parku Etnograficznego nad Węgorapą była możliwość a zarazem konieczność uratowania ostatnich mazurskich chałup podcieniowych oraz bardzo już nielicznych obiektów techniki wiejskiej.

Teren Parku znajduje się w centrum miasta i bezpośrednio przylega do budynku Muzeum od strony południowego-wschodu, od zachodu i południa zaś opływa go łukiem rzeka Węgorapa. Przy rzece znajdują się przystań Żeglugi Mazurskiej i przystanie jachtowe, które stanowią ciekawe choć nietypowe dopełnienie krajobrazu Parku.

Początki skansenu nad Węgorapą sięgają 1994 roku, wtedy posadowiono 2 obiekty, remizę strażacką i kuźnię z przełomu XIX i XX w. Obecnie na terenie skansenu oprócz w/w obiektów znajdują się 3 mazurskie chałupy drewniane z podcieniami, budynek gospodarczy (z pocz. XIX w.) oraz dom mieszkalny z II połowy XIX w. Wszystkie budynki są reliktami budownictwa mazurskiego.

Obiekty w skansenie, oprócz funkcji ekspozycyjnych, służą również za pracownie "ginących zawodów". Znajdują się tu: pracownia tkacka, ceramiki i pracownia kwiatów artystycznych, w których to odbywają się zajęcia i kursy. Także w zależności od zapotrzebowania przeprowadzane są m.in. szkolenia z: koronki klockowej, malowania pisanek, wyrobu koszy z wikliny i słomy, wycinankarstwa czy rzeźby w kamieniu. Teren skansenu wykorzystywany jest często jako tło imprez plenerowych organizowanych przez Muzeum.

	1. Remiza strażacka ze wsi Ołownik, gm. Budry. Budynek powstał na przełomie XIX i XX w. Do lat 80. pełnił funkcję remizy strażackiej, następnie magazynu i garażu w PGR Ołownik. W 1994 r. został przejęty przez MKL w Węgorzewie i przeniesiony do parku etnograficznego jako pierwszy obiekt. W stylistyce nawiązuje do mazurskiego budownictwa ludowego. Założony jest na planie trzech przylegających do siebie prostokątów o różnych wymiarach. Trójbryłowy - korpus wyższy, nakryty dachem dwuspadowym; przybudówki niższe, nakryte także dwuspadowymi daszkami. Wnętrza jednoprzestrzenne z oddzielnymi wejściami. Wzniesiony na podmurówce z kamieni i cegieł. Ściany wykonane z drewna sosnowego w konstrukcji szkieletowej. Więźby dachowe krokwiowe. Dachy kryte dachówką ceramiczną holenderką. Elewacje zdobione detalami w postaci dekoracyjnych otworów, olistwowań, wiatrówek i profilowanych końcówek krokwi. W budynku przewidziana jest ekspozycja dawnego sprzętu strażackiego.
	2. Kuźnia ze wsi Zabrost Wielki, gm. Budry. Kuźnia powstała być może na przełomie XIX i XX w. Prawdopodobnie w czasie II wojny światowej została częściowo zniszczona, a następnie przebudowana, na co wskazywała mieszana konstrukcja ścian. Od dłuższego czasu nie była użytkowana i popadała w ruinę. W 1994 r. została rozebrana i przewieziona do parku. W trakcie odbudowy w 1995 r. odtworzono całą pierwotną konstrukcję ścian. Budynek założony jest na planie prostokąta o wymiarach 8,6 x 7 m, wysokofrontowy, jednotraktowy. Wejście do pomieszczenia kuźni prowadzi z wysuniętego podcienia w szczycie. Obiekt parterowy, nakryty dachem dwuspadowym. Wzniesiony na podmurówce z cegieł. Ściany wykonane w konstrukcji "mur pruski" (drewniany szkielet wypełniony cegłą). Strop nad kuźnią drewniany belkowy nagi. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa podparta stolcami. Dach kryty dachówką holenderką. System ogniowo-dymowy stanowi ceglany komin z wbudowanym u dołu paleniskiem przy ścianie szczytowej. W budynku planowana jest ekspozycja tradycyjnych narzędzi kowalskich oraz zajęcia warsztatowe w ramach kursu ginących zawodów.
	3. Chałupa nr 16 ze wsi Krzyżewo, gm. Kalinowo. Chałupa powstała ok. 1825 r. reprezentuje reliktowy obecnie typ mazurskiej chałupy dwudzielnej z podcieniem wypustowym. W latach 90-tych pozyskało ją MKL w Węgorzewie. W 1995 r. została rozebrana i przewieziona na teren parku. W 1996 r. rozpoczął się jej montaż i adaptacja. Założona jest na planie prostokąta o wymiarach 13,3 x 8,3 m, szerokofrontowa, asymetryczna, półtoratraktowa. Jest to obiekt parterowy, częściowo podpiwniczony, nakryty dachem dwuspadowym. Nad wejściem do budynku przy lewym narożniku ściany frontowej znajduje się podcień wypustowy oparty na trzech ozdobnych słupach. Chałupę wzniesiono na podmurówce z kamieni. Ściany wykonano z belek sosnowych w konstrukcji wieńcowej i sumikowo-łątkowej. Strop drewniany belkowy nagi z polepą. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa. Dach kryty słomą. Pierwotne urządzenia ogniowo-dymowe w postaci tzw. "czarnej kuchni", płyty kuchennej z okapem i pieca z zapieckiem zostały zlikwidowane w trakcie kolejnych remontów po II wojnie światowej. W ich miejscu postawiono ceglany komin, kaflową płytę kuchenną i piec. Wystrój elewacji: ozdobne opaski okienne z nadokiennikami, pazdur w szczycie dachowym.
	4. Chałupa nr 35 ze wsi Woźnice, gm. Mikołajki. Chałupa pochodzi z końca XVIII w. Reprezentuje typ mazurskiej chałupy podcieniowej z podcieniem szczytowym. W 1995 r. została rozebrana i przewieziona na teren parku. Założona jest na planie prostokąta o wymiarach 15,8 x 8,5 m, szerokofrontowa, trójdzielna, półtoratraktowa z dwoma wejściami. Jest to obiekt parterowy, nie podpiwniczony nakryty dachem dwuspadowym. Wspomniany podcień znajduje się w ścianie szczytowej od strony drogi. Chałupę wzniesiono na podmurówce z kamieni. Ściany z belek sosnowych w konstrukcji wieńcowej i sumikowo-łątkowej. Strop drewniany belkowy nagi z polepą. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa. Dach kryty trzciną. System ogniowo-dymowy składał się z dużego ceglano-kamiennego komina (w nim pierwotnie znajdowała się tzw. czarna kuchnia), wędzarni, dwóch późniejszych płyt kuchennych i pieca ogrzewczego. Wystrój elewacji do momentu rozbiórki obiektu nie zachował się. Wiadomo jednak, i jest to udokumentowane, że chałupa posiadała szereg detali zdobniczych: profilowane słupy podcienia, dekoracyjnie wykonany szalunek dachowy z pazdurem od strony drogi, ozdobnie nacinane deski okapowe i wiatrownice oraz okiennice. Z uwagi na bardzo zaawansowany stan destrukcji, wiele elementów chałupy odtworzono.
	5. Chałupa nr 10 ze wsi Krzyżewo, gm. Kalinowo. Chałupa powstała w XIX w. (na jednej z belek ściany w izbie wyryty jest napis: "Izba stawiana roku 1838"). Reprezentuje typ mazurskiej chałupy podcieniowej z podcieniem narożno-wnękowym. Posiadała również drugi rodzaj podcienia szczytowego. Założona na planie prostokąta o wymiarach 12,8 x 8,2 m , szerokofrontowa, trójdzielna, półtoratraktowa. Z prawej strony przylega do niej prostokątna przybudówka o wymiarach 4,1 x 3 m. Chałupa jest obiektem parterowym, posiada jedno wejście z podcienia narożno-wnękowego w elewacji frontowej. Nakryta dachem dwuspadowym, przybudówka - pulpitowym. Wzniesiona jest na podmurówce z kamieni. Ściany wykonane są z belek sosnowych w konstrukcji wieńcowej i sumikowo - łątkowej. Strop drewniany belkowy. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa. Dach kryty trzciną, pierwotnie słomą. Elewacja szczytowa posiada szereg dekoracji: profilowane słupy, ozdobne opaski okienne, wzorzysty szalunek dachowy.
	6. Budynek gospodarczy z zagrody nr 10 ze wsi Krzyżewo, gm. Kalinowo. Budynek powstał w XIX w. W drugiej połowie lat 50-tych XX w został gruntownie przebudowany. Zlikwidowano wówczas konstrukcyjnie związaną z nim bramę wjazdową z furtką. Po wykupieniu z rąk prywatnych przeniesiony do parku w 1997 r. Budynek jest przykładem niewielkiego obiektu gospodarczego o funkcji magazynowej. Założony na planie prostokąta o wymiarach 9,7 x 3,9 m, szerokofrontowy, jednotraktowy, dwudzielny, parterowy nie podpiwniczony, nakryty dachem dwuspadowym. Wzniesiony na podmurówce z kamieni. Ściany wykonane z drewna sosnowego w konstrukcji wieńcowej i szkieletowej. Strop drewniany belkowy. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa. Dach kryty trzciną, pierwotnie słomą. Przed przebudową z budynkiem łączyła się brama z dekoracyjnie wykończoną furtką. Długość bramy wynosiła ok. 5 m, wysokość ponad 2 m.
	7. Dom mieszkalny z Węgorzewa o konstrukcji szachulcowej przeniesiony został z ulicy Sienkiewicza nr 12. Pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Obecnie w budynku mieszczą się sale wystawowe na dwóch piętrach, pracownia kwiatów artystycznych oraz przymuzealna biblioteka regionalna.

W opisie wykorzystano fragmenty artykułu
"Park Etnograficzny przy Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie"
- Adam Żulpa, "Studia Angerburgica" tom 1

wstecz

Muzeum Kultury Ludowej, 11-600 Węgorzewo, ul. Portowa 1, tel/fax: (+48) 087 4273242, (+48) 087 4275278, e-mail: mklwww@free.art.pl