Projekt „Dolina Węgorapy 2008-2010” został zrealizowany przez Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie przy wsparciu Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego w 2011 roku ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (priorytet „Ochrona zabytków archeologicznych”, umowa nr 2345/11) oraz Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie.

W jego ramach przeprowadzono paleoekologiczne i fizykochemiczne analizy zabytków pozyskanych w trakcie badań wykopaliskowych z trzech osad położonych na styku Doliny Węgorapy i Krainy Wielkich Jezior Mazurskich:

    - Kal, stan. XX, gm. Węgorzewo,
    - Wysiecza, stan. I, gm. Węgorzewo,
    - Stulichy, stan. II, gm. Węgorzewo.

Analizę spieków metalicznych, a właściwiej żużli dymarskich przeprowadził dr Marcin Biborski z Instytutu Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (opracowanie: Badania metalograficzne żużli dymarskich z Wysiecza, gmina Węgorzewo). Badaniom poddano 5 prób z osady z Wysieczy, stan. I (nr inw. 220/09, 236/09, 268/09, 269/09 i 273/09).

Analiza gatunkowa węgli drzewnych została zrealizowana przed dr Dorotę Bienias z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (opracowanie: Dolina Węgorapy. Analiza antrakologiczna). Zbadano w sumie 284 fragmenty węgli drzewnych z siedmiu prób ze wszystkich trzech stanowisk.

Analizę fizykochemiczną polepy wykonała dr Alina T. Dubis z Instytutu Chemii Uniwersytetu w Białymstoku (opracowanie: Analiza chemiczna polepy w ramach zadania „Dolina Węgorapy 2008-2010”). Metodą spektroskopii absorpcyjnej w podczerwieni FTIR poddano 5 prób: dwóch z Kalu (okres wędrówek ludów i okres nowożytny), jednej z Wysieczy (wczesne średniowiecze) i dwóch ze Stulich (wczesne średniowiecze i przełom wczesnego i późnego średniowiecza).

Dr Alina Dubis przeprowadziła również analizę fizykochemiczną ceramiki (opracowanie: Sprawozdanie z pracy badawczej „Badania fizykochemiczne ceramiki zabytkowej z Doliny Węgorapy”). Spektroskopii absorpcyjnej poddano 15 prób ceramiki (Cer 1-15) z różnych okresów z trzech stanowisk. Co najmniej w pięciu przypadkach stwierdzono ślady przygotowywania pożywienia na fragmentach ceramiki z Kalu (Cer 3-5), Wysieczy (Cer 7) i Stulich (Cer 14).

Analizę radiowęglową przeprowadził prof. dr hab. inż. Marek Krąpiec z Laboratorium Datowań Bezwzględnych (opracowanie: Dolina Węgorapy 2008-2010. Zestawienie wyników datowań radiowęglowych). Zastosowano technikę scyntylacyjną spektrometrem niskoczułym HIDEX 3000SL. Uzyskano wyniki dla 20 prób (nr C1-C20) pozyskanych z węgli drzewnych i kości zwierzęcych. Na ich podstawie uściślono fazy osadnictwa na poszczególnych stanowiskach: Kal, stan. XX: IX w. p.n.e., pierwsza połowa VI w. i pierwsza połowa XI w.; Wysiecza, stan. I: III-IV w. i przełom XI i XII w.; Stulichy, stan. II: druga połowa X w. i przełom XIII i XIV w.

Analizę archeozoologiczną przeprowadził dr hab. inż. Daniel Makowiecki z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (opracowanie: Zwierzęce szczątki kostne ze stanowisk archeologicznych Doliny Węgorapy). Określono pojedyncze kości z osad w Stulichach i Wysieczy oraz 100 fragmentów bardzo drobnych kości pozyskanych w wyniku szlamowania warstwy z osady w Kalu. Wśród tych ostatnich zidentyfikowano bardzo liczne kości wiewiórki i zająca szaraka, co wskazuje na rozwiniętą gospodarkę łowiecką w okresie wędrówek ludów.

Analizę archeoichtiologiczną przeprowadziła mgr Mirosława Zabilska z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (opracowanie: Analiza archeoichtiologiczna w ramach projektu – „Dolina Węgorapy”). Opracowano szczątki ryb pozyskane z wykopu 4 z osady w Kalu, stan. XX, określając przynależność gatunkową oraz zrekonstruowano wymiary złapanych ryb.

Analizę geomorfologiczną przeprowadził dr Tomasz Krzywicki z Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie (opracowanie: Stanowiska archeologiczne w okolicach Węgorzewa. Sytuacja geologiczno-geomorfologiczna).

Konserwację i rekonstrukcję zabytków ceramicznych, metalowych oraz bursztynowego przeprowadził Andrzej Drozdek, konserwator zabytków archeologicznych w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie (opracowanie: Dokumentacja konserwatorska opisowa). Objęła ona zabytki z Kalu: przęślik (nr inw. 124/08), naczynie ceramiczne (128/08), kafel licowy, wypełniający (60/08); z Wysieczy: przęślik (281/09), przedmiot żelazny (260/09), półfabrykat bursztynowy (238/09); ze Stulich: fragment żelaznego noża (60/10), przęśliki (81/10 i 106/10), brązowe okucie pochwy noża (42/10). Zabytki są eksponowane na okolicznościowej małej wystawie „Dolina Węgorapy 2008-2010” w ogólnodostępnym holu głównego budynku Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie, przy ul. Portowej 1.

Wizualizację trójwymiarową wybranych zabytków wykonał oraz umieścił na stronie internetowej: http://www.archeo.uw.edu.pl/szablon.php?id=1037 mgr Janusz Janowski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Opracowano zabytki z Kalu: przęślik (nr inw. 124/08), naczynie ceramiczne (128/08), szeląg ryski (126/08), fragment szczęki niedźwiedzia z kłem (119/08); z Wysieczy: przęślik (281/09), spiek metaliczny (220/09), półfabrykat bursztynowy (238/09); ze Stulich: przęśliki (81/10 i 106/10) oraz brązowe okucie pochwy noża (42/10).

Podsumowując projekt, należy stwierdzić, iż uzyskano m.in. dane uściślające preferencje w prowadzeniu gospodarki na Mazurach, zwłaszcza w okresie wędrówek ludów i we wczesnym średniowieczu. Dokładnie zrekonstruowano dietę rybną dla mieszkańców osady nad Jeziorem Święcajty w pierwszej połowie VI w., ustalono też, że w tym czasie duże znaczenie miało łowiectwo zwierząt futerkowych. Ówczesne domostwa były bielone. Dla wczesnego średniowiecza ustalono m.in. preferencje rządzące doborem gatunków drewna w procesie pozyskiwania smoły drzewnej (przede wszystkim drewno grabu). Daty bezwzględne oraz chemiczne ceramiki pozwalają na ustalenie różnic i zmian zachodzących w lokalnym garncarstwie. Analiza żużli dymarskich potwierdziła istnienie w Wysieczy wczesnośredniowiecznego ośrodka dymarskiego.

Wyniki badań interdyscyplinarnych powstałe w ramach projektu „Dolina Węgorapy 2008-2010” ukażą się drukiem w tomie 2/3 „Studiów Węgorapskich”.

wstecz

Dział Archeologiczno-Historyczny Muzeum Kultury Ludowej ul. Portowa 1, 11-600 Węgorzewo mkl.archeo@wp.pl